Czasopismo Metryka. Studia z zakresu prawa osobowego i rejestracji stanu cywilnego działa na rzecz środowiska urzędników stanu cywilnego od 2011 r. Jestem redaktorem naczelnym naszego czasopisma, a sam działam w zakresie rejestracji stanu cywilnego już ponad 26 lat.

Jesteśmy czasopismem naukowym i tylko w tym aspekcie się wypowiadamy a w czasopiśmie publikowane są artykuły, materiały i studia pomocne urzędnikom stanu cywilnego do pracy. Zawsze reagujemy na potrzeby zwyczajne i nadzwyczajne środowiska urzędników stanu cywilnego, dlatego jako jedyni po inwazji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę wydaliśmy w 2022 r. rocznik „Metryki” poświęcony rejestracji stanu cywilnego obywateli Ukrainy.

Podkreślamy, że urzędnicy stanu cywilnego zawsze powinni być apolityczni i nie powinni manifestować w swojej pracy zawodowej żadnych przekonań, zarówno światopoglądowych, ideologicznych czy politycznych. Ponadto, co warto podkreślić, kierownik USC jest organem administracji publicznej i działa na zasadzie legalizmu.

Na przestrzeni ostatnich kilku miesięcy zostały wydane wyroki WSA i NSA odnośnie transkrypcji zagranicznych dokumentów potwierdzających zawarcie małżeństwa przez osoby tej samej płci. Zaznaczam, że w wydanych materiałach czy na organizowanych szkoleniach, nie wypowiadamy się co do nie wykonywania tych orzeczeń. Niemniej jednak warto wiedzieć, że judykaty nie stanowią źródła powszechnie obowiązującego prawa.

Obecnie obserwujemy niedopuszczalny nacisk i presję na kierowników USC w odniesieniu do transkrypcji aktów małżeństw osób tej samej płci. Analizując pod kątem prawnym całą sytuację, chcemy kolejny raz wesprzeć merytorycznie środowisko USC działając na jego rzecz, dokonując rzetelnej wykładni prawa.

Na wstępie trzeba zaznaczyć, że każdy bez wyjątku obywatel polski lub cudzoziemiec, którego możność zawarcia małżeństwa ocenia się na podstawie prawa polskiego, chcąc zawrzeć związek małżeński poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej powinien najpierw otrzymać z polskiego urzędu stanu cywilnego (USC) na piśmie zaświadczenie stwierdzające, że zgodnie z prawem polskim może zawrzeć małżeństwo. Osoby tej samej płci takiego zaświadczenia z USC nie otrzymają, ponieważ nasz system prawny nie przewiduje małżeństw z osobą tej samej płci. Nie mają one prawnej zdolności zgodnie z prawem polskim do zawarcia małżeństwa a wyjeżdżając za granicę wiedzą, że nawet gdyby tam zawarły związek z osobą tej samej płci, to nie ma on żadnego skutku prawnego w Polsce i nie może on być zarejestrowany w polskim rejestrze stanu cywilnego.

Pomijając istotną kwestie, że problemy związane ze stanem cywilnym i prawem rodzinnym nie są objęte regulacjami UE w wyroku TSUE z dnia 25 listopada 2025 r.  w sprawie C-713/23 stwierdzono, że każde państwo członkowskie jest właściwe do określenia odpowiednich zasad w celu zapewnienia parom osób tej samej płci oficjalnego uznania (…) bez konieczności wpisania do rejestru stanu cywilnego aktów małżeństwa osób tej samej płci. Zatem TSUE formalnie nie narzucił Polsce obowiązku dokonywania transkrypcji aktów zarejestrowania w innym państwie członkowskim związku jednopłciowego i nazywania go „małżeństwem”, a jedynie stwierdził istnienie obowiązku ustanowienia w swoim porządku prawnym jakiegokolwiek sposobu uznawania takiej relacji i wywodzenia z niej możności korzystania ze swobody przemieszczania się i pobytu. Polskie sądy administracyjne nakazały kierownikom USC w kilku zakończonych w tym roku sprawach, wbrew jednolitej linii orzeczniczej i uchwale NSA dotyczącej transkrypcji, dokonać przeniesienia zagranicznych aktów małżeństw osób tej samej płci do polskiego rejestru.

Transkrypcja regulowana w art. 104 i n. ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r., poz. 393) [dalej: p.a.s.c.] jest czynnością o charakterze deklaratoryjnym niewywołującą skutków konstytutywnych a reprodukcyjna czynność w postaci transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa osób tej samej płci nie może być utożsamiana z uznaniem skutków prawnych na gruncie prawa polskiego. Przepis art. 107 pkt 1 i 3 p.a.s.c. uniemożliwia zastąpienie zagranicznego dokumentu stanu cywilnego polskim aktem stanu cywilnego dla udokumentowania faktu zawarcia małżeństwa jednopłciowego, zawartego poza granicami Polski gdyż w zakresie skutków prawnych jest ono sprzeczne z naszym porządkiem prawnym a ponadto nie jest zdarzeniem rejestrowanym w Polsce.

Odmowa dokonania transkrypcji w takiej sytuacji i zmiany stanu cywilnego jest zgodna z przepisami ww. ustawy a także ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Polska wypowiedziała nawet umowę międzynarodową w 2019 r. z Finlandią, aby nie uznawać związków małżeńskich osób tej samej płci), a szczególnie z brzmieniem art. 18 Konstytucji RP. Sens istnienia tego przepisu zostanie całkowicie zniweczony w momencie, w którym będą uznawane na terenie Polski ,,małżeństwa jednopłciowe”. Byłoby to ewidentnie sprzeczne z treścią normy konstytucyjnej. Kierownik USC nie jest władny „kreować” w Polsce zdarzeń nieznanych w prawie polskim, jakim są małżeństwa osób tej samej płci, gdyż nie posiada w tym zakresie żadnej sprawczej kompetencji. Transkrybując takie akty małżeństw osób tej samej płci i wydając polskie odpisy aktu małżeństwa, a także zmieniając w rejestrze PESEL stan cywilny nieznany w prawie polskim narusza w sposób oczywisty prawo na poziomie ustawowym, które zakazuje takiego działania. Rozporządzenie Ministra Cyfryzacji z dnia 13 maja 2026 r. zmieniające wzory aktu małżeństwa w sprawie par jednopłciowych pozostaje jedynie w sferze technicznej możliwości wydania aktu małżeństwa bez konieczności skreśleń w rubrykach, ale nie zawiera normatywnej podstawy prawnej dokonania transkrypcji. Nie może cieszyć się także domniemaniem konstytucyjności, gdyż Trybunał Konstytucyjny w dniu 28 lipca 2026 r. o sygn. U 2/26 stwierdził jego niekonstytucyjność.

Konkluzja: odpis polskiego aktu małżeństwa osób tej samej płci (skrócony i zupełny) nie może być dokumentem potwierdzającym jego zawarcie w polskiej sferze prawnej, tj. prawa rodzinnego, cywilnego ani żadnego innego nawet biorąc pod uwagę podwyższony rygor dowodowy aktów stanu cywilnego. Także zaświadczenie o stanie cywilnym w odniesieniu do małżeństwa osób tej samej płci, które są wpisane do polskiego rejestru stanu cywilnego nie potwierdza zmiany stanu cywilnego w prawie polskim.